Professionals
Gedragsdeskundigen
Zelfverwondend gedrag
Op vrijdag 28 november hield onder andere Wim Schipper een lezing over zijn proefschrift, getiteld: "een boom met wrange vruchten" over automultilatie bij mensen met een verstandelijke beperking,
Bron: website van de Radboud Universiteit Nijmegen:
Promovendus ontwikkelt observatieprotocol zelfverwondend gedrag
Automutilatie bij ernstig verstandelijk gehandicapte is wél te voorzien
Veel mensen met een ernstig verstandelijke handicap vertonen zelfverwondend gedrag. Maar wanneer en in welke mate het plaatsvindt, is niet makkelijk te voorspellen. En dus is het moeilijk te voorkomen. Naar nu blijkt kan nauwkeurige observatie op individueel niveau echter wel degelijk inzicht bieden in de oorzaken of aanleidingen van automutilatie. Socioloog Wim Schipper ontwikkelde en testte een protocol, waarmee zorgverleners zelf zulke waardevolle observaties kunnen uitvoeren. Op donderdag 14 april promoveert hij aan de Radboud Universiteit Nijmegen op het onderzoek achter dit protocol.
Langdurig met het hoofd tegen de muur beuken, zichzelf pijnigen door met de armen op een scherpe tafelrand te slaan – veel mensen met een ernstig verstandelijke handicap vertonen dergelijk gedrag, waarbij ze zichzelf verwonden (automutilatie). Waarom? Daar lopen de theorieën over uiteen. Zelfverwondend gedrag kan te maken hebben met storingen in het centraal zenuwstelsel of met fysiek ongemak dat niet anders geuit kan worden; verveling zou een oorzaak kunnen zijn; zelfverwonding zou zelfs aangeleerd gedrag kunnen zijn, omdat het tot positieve resultaten kan leiden (bijvoorbeeld je zin krijgen); of het zou een uiting van frustratie door gebrek aan communicatiemogelijkheden kunnen zijn. Kortom: als zorgverlener sta je vaak machteloos toe te kijken hoe een cliënt zichzelf letterlijk geweld aandoet.
Aan de slag
Wim Schipper, die zelf jarenlang gewerkt heeft in de zorg voor mensen met een verstandelijke handicap, is sinds die tijd geïnteresseerd in zelfverwondend gedrag. Het onderzoek dat hij de afgelopen jaren hiernaar deed, resulteert nu in een promotie aan de Radboud Universiteit Nijmegen én in het Observatieprotocol Zelfverwondend gedrag bij verstandelijk gehandicapten (OPZ).
Schipper benadrukt dat het protocol direct toepasbaar is in de praktijk. Dat is mede van belang vanwege de machteloosheid die begeleiders vaak voelen bij dit gedrag: nu kunnen ze er zelf mee aan de slag. Het protocol beschrijft hoe begeleiders zelfverwondend gedrag moeten observeren en beschrijven op een manier die hen in staat stelt om een verband te ontdekken tussen dat gedrag en de situaties waarin het plaatsvindt. Want dat verband is er vrijwel altijd, aldus Schipper. De kunst is echter om het te zien.
Getest door praktijk
Het opstellen van het protocol vormde de eerste fase van Schippers promotieonderzoek. In de tweede fase is het getest door een aantal praktijkdeskundigen in vijf instellingen. De tests lieten zien dat het protocol goed toepasbaar is in de praktijk, al kan het in het begin moeilijk zijn om ermee te werken. In een evaluatie van negen cases rapporteerden zorgverleners bovendien voor zes van die cases een vermindering van zelfverwondend gedrag.
Cliënt centraal
Een van de grootste verdiensten van het protocol, aldus Schipper, is wel dat het niet uitgaat van opvattingen van zorgverleners over de cliënt of van een theoretisch verklaringsmodel voor zelfverwondend gedrag, maar juist van het gedrag en de situatie van de individuele cliënt. Deze cliëntgerichte systematiek sluit volgens de onderzoeker goed aan op de zorgpraktijk, die vraagt om individuele oplossingen voor individuele problemen.
Promotie: donderdag 14 april 2005, 15.30 uur, Radboud Universiteit Nijmegen.
Titel van het proefschrift: Een boom met wrange vruchten. De ontwikkeling van een observatieprotocol voor het onderzoeken van situaties rond zelfverwondend gedrag.
Het proefschrift van Wim Schipper kunt u hier inzien. Wilt u liever de papieren versie lezen? Dan kunt u deze bij de auteur zelf bestellen.
