Columns

Baas in eigen mond

Tandartsen zijn niet erg bedreven als het gaat om de eigen regie van cliënten met een licht verstandelijke beperking. In een automatische reflex dragen zij al te snel oplossingen en ongevraagde adviezen aan. Zij wij tandartsen betweters? Kennelijk. Die houding stuit maar al te vaak op weerstand bij cliënten en is dus ondoelmatig. Bij mij knaagt dat. Ik wil graag van die automatische reflex af. Het roer moet om. Motiverende gesprekstechnieken en oplossingsgerichte therapie helpen mij daarbij. Ik heb een whiteboard met dikke stiften aangeschaft en diverse vragen bedacht met een beoordelingsschaal erachter.
Mijn nieuwe uitgangspunt is dat ik alleen oplossingen en adviezen aandraag als een cliënt met een licht verstandelijk beperking daarvoor toestemming geeft. Met enige schroom ben ik begonnen om dit uitgangspunt in de praktijk te brengen. Ongetwijfeld zal ik nog geregeld in de mist verdwijnen, maar ik vertrouw erop dat ik soms ook goed in vorm zal zijn. Mijn eerste ervaring was in elk geval positief.

Tijdens een intake vertelde Peter, een 26jarige man met een licht verstandelijke beperking, mij dat tandheelkundige zorg allemaal gezeik is. Tandartsen zijn klootzakken. Ze dóen maar. Stellen geen vragen. Als jij ook zo bent, ram ik je voor je kop. Met enige verbazing over het woordgebruik, schreef ik zijn opmerkingen zo neutraal mogelijk op het board. Ging niet in discussie. Ik vroeg kalm door wat hij met gezeik en klootzakken bedoelde. Hij kreeg alle tijd en gelegenheid om zijn gal te spuwen. Zijn ervaringen met tandartsen waren niet best. Ellendige herinneringen. Hij had er helemaal niks voor over om zijn eigen gebit te houden. Ruk de boel er maar uit! Hij had belangrijkere problemen aan zijn hoofd. De gemiddelde tandarts begint vervolgens op zo iemand in te praten: Ah joh, je bent toch veel te jong voor een prothese. Als je beter poetst, valt er nog van alles te redden. Deed ik in het verleden ook, maar deze keer niet. Ik accepteerde wat Peter mij vertelde, ging er niet tegenin. Hij werd rustig en werkte goed mee toen ik hem vroeg mijn vragen een cijfer te geven. Hij liep naar het board: angst = 10, mondhygiëne = 0, motivatie = 1, suikergebruik = 10.
Peter en ik namen, staande voor het board, zijn cijfers punt voor punt door. Zijn angst kon volgens hem flink minder worden als ik de behandeling rustig en gestructureerd aanpakte. Op het gebied van mondhygiëne, suikergebruik en motivatie zag hij geen enkele mogelijkheid tot verbetering. Na een half uurtje formuleerde hij zelf zijn conclusie en oplossing. Het leek hem het beste alle tanden en kiezen onder algehele anesthesie te laten verwijderen en het genezingsproces drie maanden de tijd te geven. Daarna zou er een prothese worden gemaakt, waaraan hij dan rustig kon wennen. Een goede oplossing, waarin zijn partner en ik ons ook konden vinden.

Ik vond dat dankzij het whiteboard en de schaalvragen mijn relatie met deze man sterk verbeterde. Peter kreeg er meer zelfvertrouwen en eigenwaarde door. Hij had meer regie over zijn eigen bestaan. Aan het einde vroeg ik hem wat hij van mijn manier van werken vond. Je krijgt een 9 omdat je mij in mijn waarde laat, goed luistert en mij de tijd geeft rustig na te denken. Je bleef vriendelijk ondanks mijn soms onbehouwen gedrag. Tenslotte vroeg ik hoe ik een 10 van hem kon krijgen. Je moet duidelijker praten, ik kan je soms niet verstaan.Zijn we er allebei mee opgeschoten. Peter en ik zijn nog niet klaar met elkaar, maar hebben wel een mooie start gemaakt.

Jan Elhorst, tandarts gehandicaptenzorg, e-mail jan.elhorst@sheerenloo.nl. eerder verschenen in " KLIK", het tijdschrift voor de verstandelijk gehandicaptenzorg

• - Koetjes en Kalfjes
• - Protest leidt tot draaiboek
• - Grenzen van de zorg?